Saat 23.10. Dosyanın süresi yarın doluyor. Avukat olayı bir yapay zeka aracına yazıyor. İki dakika sonra ekranda düzgün bir dilekçe duruyor. İçinde üç Yargıtay kararı var. Künyeler tam, daireler doğru görünüyor.
Dilekçe gidiyor. Birkaç hafta sonra karşı taraf kararlardan birinin hiç verilmediğini fark ediyor. Soru o an ortaya çıkıyor. Bu metnin sorumlusu kim?
Kısa cevap: imzayı atan avukat
Dilekçeyi kim yazarsa yazsın mahkemeye sunan avukattır. Avukatlık Kanunu'nun 34. maddesi avukattan görevini "özen, doğruluk ve onur içinde" yerine getirmesini ister. Bir aracın ürettiği metni okumadan göndermek bu özenin karşılığı değildir.
Bu, yapay zeka kullanmanın yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Sorun aracın kendisi değil. Sorun, aracın yazdığı atfın kimse tarafından denetlenmemesi.
Yurt dışında yaşanmış bir örnek
Konu soyut değil. ABD'de New York Güney Bölge Mahkemesi 22 Haziran 2023'te Mata ve Avianca davasında iki avukata ve bürolarına 5.000 dolar para cezası verdi. Avukatlar bir dilekçede altı karara dayanmıştı. Altısı da hiç verilmemişti.
Kararları bir sohbet robotu uydurmuştu. Avukat kararların gerçek olup olmadığını yine aynı robota sormuştu. Robot da gerçek olduklarını söylemişti.
Hâkim kararında yapay zeka kullanmanın kendi başına sorun olmadığını yazdı. Ama sunulan metnin doğruluğunu denetleme görevinin avukatta olduğunu da ekledi. Dava bugün meslek kuruluşlarının sık verdiği bir örnek.
Yapay zeka neden var olmayan karar yazar
Dil modeli bir metnin nasıl göründüğünü öğrenir. Bir Yargıtay kararının künyesinin nasıl yazıldığını çok iyi bilir. Ama o numaranın arkasında gerçek bir karar olup olmadığını kendi başına bilemez.
Eksik bilgiyle karşılaşınca boşluğu en olası görünen metinle doldurur. Ortaya çok inandırıcı ama hiç verilmemiş bir karar çıkabilir.
Aynı risk kanun maddelerinde de var. Yürürlükten kalkmış bir madde hâlâ yürürlükteymiş gibi anılabilir. Tırnak içinde verilen madde metni gerçeğinden birkaç kelimeyle ayrılabilir. Bu hataları gözle yakalamak zordur. Metin akıcıdır ve doğru görünür.
Yapay zeka hangi işte güvenle kullanılır
Her iş aynı riski taşımaz. Bazı işlerde yapay zeka saatler kazandırır ve hata payı düşüktür. Bazılarında tek bir yanlış dosyayı kaybettirir.
Uzun bir karar metnini özetlemek güvenli bir kullanımdır. Özeti okur, karar metniyle karşılaştırırsınız. Karşı tarafın dilekçesindeki itirazları başlık başlık çıkarmak da öyledir. Olay anlatımını düzgün bir dile çevirmek ya da bir dilekçenin ilk iskeletini kurmak da zaman kazandırır.
Dikkat isteyen işler ise bellidir. Karar künyesi, kanun maddesi, süre ve tutar bu işlerin başında gelir. Bunlar ya doğrudur ya yanlıştır. Arası yoktur ve hatası sonradan fark edilir.
İş | Risk | Ne yapmalı |
|---|---|---|
Karar özeti | Düşük | Özeti karar metniyle karşılaştırın |
İtirazları listelemek | Düşük | Eksik başlık kalmadığına bakın |
Karar künyesi | Yüksek | Her künyeyi kaynağında açın |
Kanun maddesi | Yüksek | Güncel ve yürürlükte olduğunu görün |
Süre ve tutar | Yüksek | Modele değil hesap kuralına bırakın |
Avukat kendini nasıl korur
Yapay zekadan vazgeçmek gerekmiyor. Birkaç alışkanlık riski büyük ölçüde azaltır.
1. Her künyeyi kaynağında açın
Dilekçedeki her kararın tam metnini bir karar veri tabanında açın. Künyenin tuttuğuna ve kararın gerçekten o yönde olduğuna bakın. Bir aracın "doğruladım" demesine değil gördüğünüz metne güvenin.
2. Maddenin yürürlükte olduğunu kontrol edin
Değişiklik görmüş kanunlarda maddenin güncel hâline bakın. Mülga bir hükme dayanan dilekçe ilk okumada zayıflar.
3. Olayı araca değil dosyaya dayandırın
Aracın olaya kendiliğinden olgu eklemediğinden emin olun. Dilekçedeki her olgu dosyadaki bir belgeye dayanmalı.
4. Müvekkil bilgisinin nereye gittiğini bilin
Sorunuzun ve yüklediğiniz belgenin nerede işlendiğini öğrenin. Model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığını sözleşmeden okuyun. Sır saklama yükümlülüğü araç seçimine de uzanır.
5. Aracın "bilmiyorum" diyebildiğini görün
İyi bir araç dayanak bulamadığında bunu söyler. Her soruya kendinden emin bir cevap veren araç asıl riski taşır. Denerken bilerek olmayan bir karar numarası sorun. Aracın o kararı anlatmaya başlayıp başlamadığına bakın.
6. Künyeden sonra olaya bakın
Künyenin doğru olması yetmez. Karar gerçekten verilmiş olabilir ama başka bir olaya ait olabilir. Künyeyi açmak ilk adımdır. Kararın sizin olayınıza uyup uymadığına bakmak ikinci adımdır ve bu değerlendirme avukatındır.
Göndermeden önce üç soru sorun. Her künye kaynağında açıldı mı? Her madde yürürlükte mi? Her olgu dosyadaki bir belgeye dayanıyor mu? Üçünün cevabı evetse gönderin. Biri hayırsa durun.
Denetimi sisteme koymak
Bu kontrolleri her dilekçede elle yapmak zaman alır. CALLAII Hukuk'u geliştirirken bu yüzden güvenceyi modele değil sisteme koyduk.
Üretilen metindeki her esas ve karar numarası kütüphanede aranır. Bulunmayan atıf düşürülür ve işaretlenir. Kanun maddesinin var olup olmadığına ve yürürlükte olup olmadığına bakılır. Tırnak içindeki madde metni gerçek metinle karşılaştırılır. Dayanak yoksa cevap üretilmez.
Hukuk asistanı yalnız kütüphanede bulduğu kaynakla konuşur. Kaynak bulamazsa "dayanak bulunamadı" der.
Denetim künyenin var olduğunu ve maddenin yürürlükte olduğunu doğrular. Kararın olaya uyup uymadığına yine avukat karar verir. Araç işi hızlandırır, imza avukatındır. Ayrıntısını atıf denetimi sayfasında anlattık.
Yapay zeka dilekçe yazımını hızlandırabilir. Ama hızın bedeli uydurma bir künye olmamalı. CALLAII Hukuk 14 gün ücretsiz denenebilir.
